Słów kilka o Błogosławieństwo Ziół i Kwiatów w uroczystość Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny

Uroczystość Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny jest najstarszym świętem maryjnym. Na Wschodzie obchodzono je już w VI wieku. Jest to święto upamiętniające pełny udział Maryi w paschalnym misterium Jej Syna: w przejściu z tego świata do Ojca.

Obchodząc roczny cykl misteriów Chrystusa, Kościół święty ze szczególną miłością oddaje cześć Najświętszej Matce Bożej Maryi, która nierozerwalnym węzłem związana jest ze zbawczym dziełem swojego Syna. W Niej Kościół podziwia i wysławia wspaniały owoc Odkupienia i jakby w przeczystym obrazie z radością ogląda to, czym cały pragnie i spodziewa się być.[1]

Od X wieku uroczystość Wniebowzięcia przyozdabia piękny zwyczaj błogosławieństwa. Błogosławi się kłosy zbóż, owoce i kwiaty. Jest to piękna kompozycja teologiczna: dziękczynienia Bogu za płody ziemi i upraszania urodzajów z symbolem dojrzałości Maryi i Jej pełni łask, którymi Bóg zechciał ją ubogacić.[2]

Od 1648 roku Parafia w Nowym Wiśniczu w diecezji tarnowskiej wielbi swoją Patronkę Maryję w tajemnicy jej Wniebowzięcia. Podczas dorocznych uroczystości odpustowych wierni licznie obecni i zaangażowani przynoszą do kościoła wszelkiego rodzaju kłosy, bukiety kwiatów, rośliny, zioła i owoce, aby Pan Bóg je pobłogosławił. W języku ludowym nazywamy to święto Matki Bożej Zielnej. Jest głęboko przeniknięte bogatą symboliką i pięknymi zwyczajami.

Genezy zwyczaju błogosławieństwa ziół, kwiatów, pierwocin zbóż, nowych owoców z lasów, pól i ogrodów należy szukać w ogólnoludzkim zamyśle doceniającym znaczenia tych ziół w życiu człowieka. Niezaprzeczalnie mają one terapeutyczny wpływ na zdrowie. Zwyczaj ma także podstawy biblijne. Księga Wyjścia wspomina o przynoszeniu do świątyni pierwocin z płodów ziemi w dowód wdzięczności. Zwyczaj ten został podjęty przez chrześcijan. Przykładem jest błogosławieństwo owoców w pierwszym wieku czy błogosławieństwo winogrona na zakończenie żniw w Zaśnięcie Matki Bożej (Dormitio).[3]

Na zachodzie błogosławieństwo ziół złączono z Wniebowzięciem Maryi od X wieku. Do kościoła  przynoszono różne zioła i układano je w bukiety. 15 sierpnia w Polsce zbiega się z końcem żniw, dlatego wieńce zawierają podstawowe zboża, a ich błogosławienie staje się dziękczynieniem za żniwa. Wielu autorów uważa, że latem zioła nabierają pełni właściwości leczniczych. Ponadto Wniebowzięcie od początku zawierało motyw żniw. W Syrii, skąd bierze początek w tym czasie świętowano zbiory winogron i owoców. Wniebowzięcie zatem rozumiano jako „święto duchowych żniw”, jako ukoronowanie życia wiary w oddaniu się Bogu.[4]

Niektórzy dopatrują się w obchodach dnia Matki Bożej Zielnej różnych symboli. Jedno z uzasadnień, dlaczego w kościołach święci się w tym dniu płody ziemi, zioła i kwiaty, dojrzałe zboża, owoce nawiązuje do okoliczności wniebowzięcia Matki Bożej. Bowiem bukiety, które przynosi się do kościoła mają upamiętniać to, że Apostołowie po otwarciu grobu Maryi znaleźli tylko same zioła i kwiaty. W sensie dosłownym dary ziemi przynosi się do kościołów jako podziękowanie za tegoroczne plony.

W Polsce najstarszy tekst błogosławieństwa ziół zawiera Wrocławskie Ordinarium bpa Salzburga, a zatem pochodzi z XII wieku. Następnie wierszowane kalendarze – cyzjojany wyliczające w skrótach święta przypadające w poszczególnych miesiącach. Cyzjojany to mnemotechniczne dwuwiersze, w których użyto tyle zgłosek, ile było dni w miesiącu, pierwsza zgłoska wskazywała na dzień, w którym to święto przypadało. Tych wierszy uczono w polskich szkołach do XVII wieku.[5]

Błogosławieństwo ziół i kwiatów odbywa się według obrzędu po modlitwie postcommunio. Modlitwę błogosławieństwa należy poprzedzić pouczeniem wiernych o znaczeniu istoty tego błogosławieństwa. Można posłużyć się treścią konstytucji o liturgii świętej Sacrostanctum Concilium. Wstęp powinien być krótki i precyzyjny oraz powinien korespondować z homilią, jeśli kaznodzieja poruszył temat znaczenia tego obrzędu. Można użyć słów przygotowanych w De benedictionibus: „W Niepokalanej i Wniebowziętej Matce naszego Pana, Jezusa Chrystusa, Kościół podziwia i wysławia wspaniały owoc Odkupienia i jakby w przeczystym obrazie z radością ogląda to, czym cały pragnie i spodziewa się być”[6]. „Bukiety kwiatów, roślin zielonych i ziół leczniczych, które przynosimy dzisiaj do kościoła, oznaczają duchową dojrzałość Maryi i bogactwo łask, jakimi Bóg od wieków obdarzył Matkę swojego Syna i naszą. Za przyczyną Królowej nieba i ziemi prośmy Boga, aby te zioła, kwiaty i owoce, przez Niego błogosławione, służyły dobru ludzi i zwierząt.”[7]

Po chwili modlitwy w ciszy celebrans rozkłada ręce i wypowiada Modlitwę Błogosławieństwa. Modlitwa ta nawiązuje do tekstów liturgicznych uroczystości Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny nazywając Ją najdoskonalszym owocem ziemi. Konkluzją jest pragnienie życia wiecznego wypraszane przez ręce Maryi. Treść modlitwy jest następująca: „Panie, nasz Boże, Ty sprawiasz, że na ziemi rosną trawy, zioła i zboża na pożywienie i lekarstwo dla ludzi i zwierząt. Od Ciebie pochodzi obfitość wody i promieni słońca, aby wszystko, co się zieleni i rozkwita, owocowało, gdy nadejdzie czas zbiorów.
Prosimy Cię, pobłogosław † przyniesione do Ciebie pierwociny zieleni tego roku, młode pędy zbóż, trawy, zioła i kwiaty. Zachowaj je od suszy, gradu, powodzi i wszelkiej szkody, aby wzrastały, radowały oczy, przynosiły jak najobfitszy plon i mogły służyć zdrowiu ludzi i zwierząt. A gdy będziemy schodzić z tego świata, niech nas, niosących pełne naręcza dobrych czynów, przedstawi Tobie Najświętsza Dziewica Wniebowzięta, najdoskonalszy owoc tej ziemi, abyśmy zasłużyli na przyjęcie do Twojego domu. Przez Chrystusa, Pana naszego. Amen.”[8] Następnie kapłan kropi zioła, przyniesione przez ludzi wodą święconą. Po zakończeniu śpiewu celebrans udziela wiernym końcowego błogosławieństwa i odsyła jak zwykle.

Z tradycją sierpniowego błogosławieństwa ziół i kwiatów w sposób naturalny kojarzy się błogosławieństwo zbiorów: wieńców żniwnych, owoców i warzyw. Ma ono równie żywą tradycję w wielu parafiach i odbywa się po zebraniu plonów, około miesiąc po uroczystości Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, w niedziele wrześniowe, w zależności od zwyczaju, tak na wsi, jak i w miastach. Wszyscy ludzie w jakiś sposób korzystają z pracy rolników, dlatego czują się zobowiązani do wdzięczności za chleb powszedni – dar Pana Boga i pracy rąk często wielu ludzi. W parafiach miejskich to świąteczne błogosławieństwo jest okazją do przypomnienia – od jak wielu ludzi zależy suto zastawiony stół oraz jak ciężka i niedoceniania jest praca rolników.[9]

Przedstawiciele rolników, działkowiczów i ogrodników niosą w tym dniu wieńce żniwne, kosze owoców i warzyw, kwiaty i bochen chleba, by w procesji do kościoła Bogu dziękować za te wspaniałe dary Jego hojności.

Błogosławieństwa związane z życiem codziennym i pracą ludzi są bardzo doceniane w polskich parafiach. Wierni pragną autentycznego spotkania z Bogiem nie tylko w kościele, ale w każdym dniu, w zwykłej codzienności. Pragną posilać swoje życie nie tylko przystępując do Sakramentów, ale również przez udział w sprawowaniu sakramentaliów. Mają one bowiem żywe powiązania nie tylko z religijnością rodzin, parafii i społeczeństw, ale także z ich zwyczajami i tradycją. Wynikają one z miłości do Pana Boga, Stwórcy wszelkiego dobra i Jego Matki Maryi.  

ks. Bartosz Chęciek

[1] SC. 103: „In hoc annuo mysteriorum Christi circulo celebrando, Sancta Ecclesia Beatam Mariam Dei Genetricem cum peculiari amore veneratur, quae indissolubili nexu cum Filii sui opere salutari coniungitur; in qua praecellentem Redemptionis fructum miratur et exaltat, ac veluti in purissima imagine, id quod ipsa tota esse cupit et sperat cum gaudio contemplatur.”

[2]  Por., Obrzędy Błogosławieństw dostosowane do zwyczajów diecezji polskich, t. 2, nr 1411, s. 287, Katowice 1994.

[3] Por. Tradycja Apostolska, (Tradition apostolique de saint Hippolyte), 75-78.

[4] Por. Leksykon Liturgii, oprac. ks. BogusławNadolski, Poznań 2006, s. 885-886.

[5] Por. Tamże, s. 887.

[6] Por. SC. 103.

[7] Por., Obrzędy Błogosławieństw dostosowane do zwyczajów diecezji polskich, t. 2, nr 1411, s. 287, Katowice 1994

[8] Vademecum Liturgiczne dla duchownych i świeckich, oprac. ks. płk dr S. Gulak, Kraków 2013, s. 475-476.

[9] Por., Obrzędy Błogosławieństw dostosowane do zwyczajów diecezji polskich, t. 2, nr 1416-1417, s. 289, Katowice 1994.

Dodatkowe informacje